real and legal personality

در این مقاله به بررسی شخصیت حقوقی و حقیقی می پردازیم. قبل از ورود به مفهوم شخصیت، ابتدا می بایست پیش زمینه ای در مورد مفهوم شخص در ذهن خواننده این مطلب تداعی نمود در نتیجه ابتدا به بیان مفهوم شخص می پردازیم. شخص عبارت است از موجودی که دارای حق و تکلیف باشد و به واسطه ی این حقوق و تکالیف عهده دار  ایفای  نقشی در جامعه ی خویش بشود؛  بنابر تعریف مذکور، شخصیت به معنای شایستگی و ظرفیت شخص برای دارا شدن حق و تکلیف می باشد. علم حقوق  شخصیت را به دو نوع شخصیت حقوقی و شخصیت حقیقی تقسیم می کند.

شخصیت حقیقی

تمامی انسان ها به واسطه ی طبیعت وجودی خود دارای حق و تکلیف هستند که به شخصیت آنها شخصیت حقیقی گویند.

شخصیت حقوقی

شخص حقوقی زمانی پدید می آید که دسته ای از افراد که دارای منافع مشترک هستند یا پاره ای از اموال که به اهداف خاصی اختصاص داده شده اند در کنار هم قرار بگیرند و قانون آن ها را طرف حق و تکلیف بشناسد  که به چنین شخصیتی شخصیت حقوقی می گویند و به دو دسته ی اشخاص حقوقی حقوق عمومی و اشخاص حقوقی حقوق خصوصی تقسیم می شوند.

اشخاص حقوقی حقوق عمومی

توسط مقامات عمومی و به منظور حفظ و تامین منافع عمومی و همگانی و رفع نیاز های جامعه تشکیل می شوند و تابع نظام حقوق عمومی هستند و از حق اعمال حاکمیت برخوردار هستند .(البته شایان ذکر است که از این ویژگی به طور یکسان برخوردار نمی باشند.)

اشخاص حقوقی حقوق عمومی را می توان به ترتیب ذیل تقسیم بندی نمود:

دولت: به عنوان بزرگترین شخصیت حقوقی در هر کشور شناخته می شود.

موسسات عمومی مستقل: مانند سازمان انتقال خون، سازمان پژوهش های علمی و صنعتی که جز موسسات عمومی مستقل از دولت محسوب می شوند.

نهادهای غیر متمرکز و نهادهای عمومی غیر دولتی: مانند شهرداری ها، شوراهای اسلامی شهر و روستا، سازمان تامین اجتماعی و …

اشخاص حقوقی عهده دار امر عمومی: نهادهایی مانند اتحادیه صنفی، نظام مهندسی، کانون وکلای دادگستری که در مواردی از امتیازات اقتدارات عمومی برخوردار هستند.

اشخاص حقوقی حقوق خصوصی

با اراده و ابتکار افراد و به منظور تامین منافع مادی آنها تشکیل می شود و تابع نظام حقوق خصوصی هستند. اشخاص حقوقی حقوق خصوصی را می توان به ترتیب ذیل تقسیم نمود:

شرکتهای تجاری: اگرچه قانون تجارت تعریفی از شرکت تجاری ارائه ننموده است ولی با توجه به نظریات دکترین و تفاسیر اساتید و حقوقدان ها شرکت تجاری عبارت است از

” قرار دادی که به موجب آن دو یا چند نفر توافق می کنند سرمایه مستقلی را که از جمع آورده های آن ها تشکیل می شود ایجاد کنند و به موسسه ای که برای انجام مقصود خاصی تشکیل می گردد اختصاص دهند و در منافع و زیان های احتمالی آن سهیم باشند. “

طبق ماده 20 قانون تجارت شرکت های تجاری به هفت قسم تبدیل می شوند که عبارت هستند از شرکت های سهامی اعم از عام و خاص، شرکت با مسئولیت محدود، شرکت نسبی، شرکت تضامنی، شرکت مختلط سهامی و شرکت مختلط غیر سهامی که به تفکیک در مقاله های قبلی سایت موسسه ثبتی کاف قابل بررسی هستند.

موسسات غیر تجاری: عبارت است از کلیه موسسات وتشکیلاتی که برای مقاصد غیر تجاری، یعنی عملیات های خارج از موضوع ماده دو قانون تجارت، تشکیل می شوند، مانند امور علمی، ادبی، خیریه ای و امثالهم. این موسسات به دو دسته ی انتفاعی و غیر انتفاعی تقسیم می شوند.

وقف: عبارت است از حبس عین مال و تسبیل منفعت آن که به دو صورت عام و خاص انجام می شود و به محض انعقاد عقد شخصیت حقوقی پیدا می کند.

نهادهای جدید التاسیس: نهادهایی که به دلیل نیازهای تجاری و حرفه ای تجار ایجاد شده اند، برخی از آنها دارای شخصیت حقوقی مستقل و برخی فاقد چنین شخصیتی هستند. مانند کنسرسیوم ها و صندوق های سرمایه گذاری.

آثار شخصیت حقوقی

شخصیت حقوقی پس از پدیدار شدن آثاری دارد که به بیان هر یک خواهیم پرداخت:

  • اسم: پس از پیدایش شخصیت حقوقی، آن دارای نام و عنوان مستقل از اعضای خود خواهد بود.
  • دارایی: شخصیت حقوقی دارایی مستقل از اعضای خود خواهد داشت؛ از جمله نتایج این اثر می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

طلبکار شخصی شریک حق مراجعه به شرکت را ندارد و بالعکس.

طلبکار شریک ابتدا باید به دارایی شرکت مراجعه کند و در نهایت اگر ممکن نبود به شرکا.

  • حقوق و تعهدات مستقل: شخصیت حقوقی مستقل از اعضای خود دارای حق و تکلیف است.
  • تابعیت و اقامتگاه: شخصیت حقوقی دارای تابعیتی مستقل از تابعیت اعضای خود می باشد به این صورت که تابعیت تابع اقامتگاه است و اقامتگاه نیز محل اداره ی شخص حقوقی است.

قلمرو شخصیت حقوقی

اصل بر این است که شخصیت حقوقی تمامی حقوق و تکالیف شخص حقیقی را دارا می باشد به استثنای دو مورد که به ترتیب زیر توضیح داده شده است.

اول این که شخصیت حقوقی نمی تواند حقوق و تکالیفی که تنها مختص انسان است را دارا بشود، مانند حق ازدواج، بنوت و امثالهم.

دوم اینکه شخص حقوقی تنها حقوق و تکالیفی را دارا است که در حیطه ی وظایف و موضوع فعالیت وی باشد؛ به عنوان مثال شرکت تجاری با مسئولیت محدودی که  موضوع فعالیتش در زمینه امور مربوط به کشاورزی و دامپروری است نمی تواند در  زمینه ای غیر این موضوع فعالیت کند.

منابع:

  • قانون تجارت
  • قانون مدنی
  • آیین نامه ثبت تشکیلات و موسسات غیر تجاری
  • اشخاص و محجورین،دکتر صفایی
  • حقوق اداری،جلد اول، دکتر امامی
  • حقوق شرکت های تجاری، جلد اول، دکتر اسکینی
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگو شرکت کنید؟
نظری بدهید!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *